Op Lemen Voeten

Pelgrimsdag
Op een unieke locatie in Amsterdam organiseerde Op lemen voeten een dag voor de moderne pelgrim. Ruim 120 bezoekers vulden het karakteristieke en sfeervolle Ons' Lieve Heer op Solder. Vier sprekers benaderden het verschijnsel pelgrimeren vanuit verschillende invalshoeken. Het genootschap van St. Jacob verzorgde een stand. Ter afsluiting een pelgrimswandeling naar het mirakel van Amsterdam.

Geloviger
"Zijn wij soms geloviger geworden?", vroeg Jan Erik Burger (hoofdredacteur Op lemen voeten) zich af. "Niet op papier: het aantal ‘officiële’ gelovigen neemt nog elk jaar af. Op lemen voeten ging op zoek. Sommige bedevaartplaatsen bieden vooral rust en stilte. Op andere plaatsen kun je zelfs midden in de winter over de hoofden lopen."

Zingeving
"Op bedevaart gaan blijkt springlevend en niet gebonden aan leeftijd of geslacht. Hoe komt dat? Zijn wij massaal op zoek naar zingeving? Maar waarom juist daar, in die traditionele Roomse bedevaartsoorden? Voor de moderne mens is er toch new-age, antroposofie of wetenschappelijke scepsis?"

Pelgrim zonder God
" In de Middeleeuwen was pelgrimeren makkelijker dan nu." Aldus journalist en schrijver (‘Pelgrim zonder God’) Herman Vuijsje. "Als je de tocht had gemaakt, was je veranderd. Je liep dat hele eind naar Santiago of Rome, en Onze Lieve Heer zorgde verder dat het goed kwam. Je knielde, je brandde je kaarsje en het was oké. Nu moet je zélf veranderen en als een ander mens terugkomen. Maar hoe doe je dat?"

Vuijsje wist niet of het hem gelukt was te veranderen na zijn pelgrimstocht van 15 jaar geleden. In ieder geval had hij er flink over nagedacht, zo bekende hij op de pelgrimsdag.

Bevrijd van gedachten
Wel merkte Vuijsje op dat hij na een paar dagen lopen niks meer dacht. Inmiddels noemt hij zich meer Boedhist. "Bevrijding van gedachten is het mooiste wat een mens kan doen. In het Oosten weten ze dat al lang: meditatie. Ik heb mijn ingebouwde Personal Coach het zwijgen opgelegd. Een pelgrimstocht is gewoon dóórstappen."

Voetsporen
Veel pelgrims reizen tegenwoordig 'zonder God'. Maar dat betekende niet dat ze 'niks met God hebben', "Ze gaan in de voetsporen van de voorouders", zegt Peter Jan Margry, pelgrimage-deskundige bij het volkskundig Meertensinstituut. "En dit kan weer tot spiritualiteitservaringen leiden."

Er is een uitgebreide lectuur ontstaan van pelgrims die hun reisverslag publiceren. Het helpt andere pelgrims om hun tocht te 'sacraliseren', denkt Margry. "De moderne pelgrim heeft daar zelf vaak geen instrumenten meer voor."

Omarmen
Want ook de tegenwoordige pelgrimsreis naar Santiago wordt door velen met een religieuze kant verrijkt. Margry noemt het 'een proces van musealisering', "Veel ongelovige pelgrims blijken de traditionele rooms-katholieke rituelen toch te willen ondergaan. Ze willen het Jacobusbeeld voor de pelgrimskerk in Santiago omarmen."

Ritueel
Hoogleraar liturgie Paul Post uit Tilburg sprak over de bedevaart als ritueel. ‘Wie de eerste schreden zet op een bedevaartstocht, stapt in de geschiedenis. Die bedevaartstocht is jouw tocht, en tegelijkertijd ís die tocht er al. Duizenden gingen je voor. Zodra lopen een ritueel wordt, heeft het te maken met religie.’

Ommekeer
Post schetste de spanning tussen de rite als effectieve handeling en als zinloos tijdverdrijf. ‘Een ritueel onttrekt zich aan de wetten van effect en calculatie. Het is nutteloos, er is geen input en geen output. Dus vraag een pelgrim nooit waarom hij op bedevaart gaat. Dat is bij riten een foute vraag.’
Toch kan een ritueel ook nuttig, doelgericht en effectief zijn. ‘Een pelgrimstocht’, aldus Post, ‘zet aan tot een ommekeer, een opschorting van het burgermansbestaan.