Op Lemen Voeten - wandelverhalen

Nieuwe Natuur
Dagwandeling Drents-Friese Wold – 17 km

Met grof geschut wordt in het Drents-Friese Wold Nieuwe Natuur gecreëerd. Bossen, heide en ook de landbouwgronden van dit nieuwe Nationaal Park voldeden niet meer aan huidige maatstaven. Welke tol eist de aanleg van Nieuwe Natuur? Wat komt er voor in de plaats?

Tekst: Nicolette Hartong, foto’s: Sjoerd Kooiman en Nicolette Hartong, uit: Op lemen voeten, 2003/4

Half zes ‘s avonds, schemerdonker. Over de Bosweg lopen we terug naar de parkeerplaats, startpunt van die ochtend. Daar wachten cursusleider Bart de Haas en twee medecursisten. Kort daarop verschijnen nog vier deelnemers. Wanneer we bij de Oude Willem koffie gaan drinken, is nog 1 medecursist dwalende.

Een (on)rustig gebied
Kerstavond, 24 december 1994. Examendag van onze Kaart & Kompascursus. 15 km kompassen dwars door de bossen van het Drents-Friese Wold. De cursus wordt gegeven door Bart, voormalig legertrainer te Havelte. Geen flutcursusje van 3 uren, maar een heuse training in 10 keer: theorieavonden in Sneek, enkele praktijkdagen en een volle examendag.
Zo leren we het Drents-Friese Wold kennen: een mooi aaneengesloten gebied op de grens van Drenthe en Friesland, zo’n 6100 ha, waarvan 4000 ha productiebos van SBB, de rest, vooral heidevelden, van Natuurmonumenten en particulieren. Er lopen in die tijd al veel fiets- en wandelpaden, paaltjesroutes en ruiterpaden, maar het is er lekker rustig. Zo rustig was het niet altijd want de werkkampplekken van weleer zijn niet ver: daar werd je in slechte tijden te werk gesteld in de bossen, of moest je in WOII heen als je joods was. Ook doken er toen mensen onder in het ruige terrein en was het verzet hier letterlijk ingegraven. Nog vroeger zat je in deze gebieden al 'hoog en droog', getuige de prehistorische restanten. Van al die laatste dingen zijn echter niet veel sporen terug te vinden.

Nationaal Park
December 2002. Bart is een reisorganisatie begonnen voor vakantiegangers die wat meer spanning wilden in British Columbia. Cursussen in Drenthe zijn passé. Niet lang geleden is het Drents-Friese Wold tot Nationaal Park verheven. Er kwamen hekwerken om de Schotse Hooglanders binnen te houden en de honden buiten. Op de kaart zijn nu 40 gekleurde wandelroutes te vinden, naast de moutainbike-, ruiter-, fiets- en huifkarroutes. Op de brink van Diever mocht een glazen informatiecentrum verrijzen en de patattent van weleer doet zelfs betere zaken. En daar was het allemaal eigenlijk om te doen. Een win-win-situatie. Zowel de natuur als de bewoners worden beter van zo’n Nationaal Park, is de stelling. Maatschappelijke partijen, hebben de handen ineengeslagen met overheden en terreinbeheerders. Hoewel de bewoners pas onlangs erbij betrokken worden, lees ik in een Nieuwskrant.

Bloed, zweet en tranen
De route gaat door de hogere beekdalen van Tilgrup en Vledder Aa. Deze worden sinds eind 2002 onder handen genomen. De eerder gekanaliseerde beken en ook de landbouwgronden voldoen nu niet meer aan de huidige maatstaven. Wat 19de, begin 20ste eeuw en in WO II met bloed, zweet en tranen werd ontnomen aan 'de Wildernis', moet nu omgebulldozerd worden tot 'Echte Natuur'. De huidige Heide- en Grondmij’s doen in ieder geval opnieuw goede zaken. Rijksprovinciale en Europese gelden vloeien rijkelijk de beekdalen in, want die geldbronnen zijn nog niet opgedroogd. Hoe houdbaar zal het landschap dit keer zijn, vraag je je onwillekeurig af?
De heide mag blijven, al gebeurt dat niet op oorspronkelijke wijze. Schapen graasden eertijds op arme gronden ver buiten de dorpen, ‘s avonds werden in de kooi de uitwerpselen gewonnen. Met heideplaggen vormden die goede bemesting voor de eslanden. Heide bestond dus bij de gratie van de schapenhouderij. Nu moet de heide heide blijven en dat valt niet mee. Zeker nu het beroep van scheper niet meer floreert. Vergrassing door verdroging en vermesting ligt op de loer. Het pijpestrootje is alleen met grof geschut te weren: Schotse Hooglanders, op het Doldersummer veld dit keer. Misschien zijn die anno 2503 wel gemuteerd tot Drentse Hooglanders, schiet me te binnen als ik over die vlakte loop. OK, er grazen ook Schoonebeker schapen, dus het kan.

Winnaars en verliezers
Nieuwe Natuur eist ook tol van Oude Natuur: niet ver vanaf de brug waar de route voor ‘t eerst de Tilgup oversteekt, zagen we in de winter van 2002 talloze slachtoffers: duizenden en nog eens duizenden dode brasems en andere grote vissen: witte buiken omhoog, bevroren onder het ijs voor een stuw, de enige plek waar het nog diep genoeg was voor hen. Vijf reigers stonden bij een wak de laatste levende vissen eruit te hengelen. De eerste profiteurs van Nieuwe Natuur. Die stuw is nu verdwenen, onder een heuvel op de eveneens verdwenen Middenlaan. Wij noemen die nu 'de grafheuvel'. Voer voor archeologen anno 3003, met al die dode vissen en boomstobben waarmee de oude stroom gedempt is.

Maar in een ondiepe beekbocht zagen we honderden jonge kikkertjes, dit voorjaar al. En een hazelworm, maar ook verdroogde kikkers die de overkant van een zandgracht niet haalden. Verder fladderende distelvinkjes, mauwende buizerds en nijlganzen. Op de borden lees ik poëtische namen: roodborsttapuit, beenbreek, noordse witsnuit, snavelbies, maanwaterjuffer. Het gebied, nu nog als golfbanen bij Wateren, zal sneller dan verwacht tot natuurlijk verworden. Deze zomer al vol heerlijke kleuren door distels en grassen.
In voor- en najaar worden SBB-excursies georganiseerd en nieuwe routes aangelegd om het gebeuren te volgen, lees ik in het krantje. Nostalgie naar '94? Time goes on and so are we. Elke tijd heeft zijn (menselijke) eigenaardigheden, maar pas op afstand is straks te beoordelen wat ‘t waard was.

Route
Vanaf SBB-natuurkampeer terrein kort Bosweg RA volgen. Na 30 m. bij paddestoel 24358 LA onverharde weg bos in, “Grensweg”. Na ca. 100 m. RD door hekwerk en over veerooster. Na ca. 150 m. vanaf veerooster eerste smalle pad RA nemen (ruiterroute). Bij 1e Kruising: RD ruiterroute blijven volgen. Bij 2e Kruising: RD. Bij Y-splitsing LA aanhouden, NIET naar Parkeerplaats. Bij kruising RD. Bos van lijsterbes, vrij jonge eiken, veel vogelkers, en enkele grove dennen en sparren. Volgende (“schuine”) kruising oversteken,“RD”, ruiterroute blijven volgen. We komen in de buurt van de nieuwe meanders van de Tilgrup en mogelijkerwijs is het (graaf)werk nog niet helemaal afgelopen. Bij volgende kruising kun je even van de route afgaan naar rechts naar de “nieuwe” beek . Terug bij de kruising route (RD) vervolgen. Verderop aan de linkerhand, eindje van af het pad, ligt het Noordsveen. Bij kruising RD ruiterpad vervolgen. Open lariksbos met veel gras eronder. Bij kruising RD. Aan eind klaphekje door: 5-sprong met fietspad, picknickbank en brug over Tilgrup. Aan rechterkant van de brug eventueel via oevers terug richting Bosweg, alwaar informatiepaneel over dit “Hertenkamp”. Route gaat echter RD brug over: een verhard fietspad annex huifkarroute. Drenthepad wandelt hier ook (geelrood). Kruising: RD. Volgende kruising: RD (NIET het fietspad naar rechts). Bij splitsing RD (geelrood gaat rechtsaf). Aan het eind: Bosweg, LA fietspad kort volgen. “Wateren” en bij boerderij: ijs en drinken. Picknickbank en informatiepaneel van Natuurmonumenten. Na 20 m LA het natuurterrein in. Veerooster over. RD via doorwaadbare plek door Vledder Aa richting hekwerk. RD bos in. Het pad door bos volgen tot volgend hekwerk. Hier doorheen, RD zandig, open terrein met blonde koeien en nieuwe Tilgrup. Dit pad heette eerder Middenlaan, maar het meeste is weg evenals de stuw in de Tilgrup, nu heuvel “op 12 uur” (eerdergenoemde “grafheuvel”). Kort na hekwerk, bij vrijstaande bomen, RA onduidelijk pad langs die bomen. Aan de linkerhand liggen twee meertjes. Bij boomwal gaat het pad via twee bielzen een stroompje over (Tilgrup of Vledder Aa?) RD volgen. Weer een zandgracht kruisen, eerder Vledder Aa. Bij T-splitsing met klinkerweg LA weg volgen. Zo’n 150 m verderop, bij eerste (fiets)pad RA (Lange Drift). Natuurreservaat van het Drentse Landschap. Veerooster over. Doldersummerveld, heide, Schotse Hooglanders, Schoonebeker schapen. Steek vlakte over via Lange Drift. Aan eind T-splitsing RA zandweg met fietspad, (Lange Drift). Weg wordt verderop verhard bij huisjespark; weg volgen tot kruising met verharde weg, padddestoel 22720 (aan de overkant). RD oversteken, Lange Drift, verwijsbordje naar nrs. 3, 4 en 6. Langs boerderijen, weg gaat over in zandpad. Bij meervoudige kruising, voor bungalowpark (rode daken), RA zandpad naast sloot (NIET fietspad). Verderop wordt dit ruiterpad langs sloot. Zandpad RD bos in. Zijpaden negeren, bij kruising met verharde weg RD Boswachterij Smilde inlopen. Na tijdje korte heuveltjes aan linkerhand en hekwerk op pad. Hek over en bij de onduidelijke kruising direct daarachter RD. Aanvankelijk nog langs bosrand met rechts open terrein, maar verderop helemaal open. “Aekingerbroek”, dit is brongebied van de Vledder Aa. Je kunt even doorlopen tot aan uitkijktoren (hier zichtbaar), alwaar uitzicht over “Grenspoel” en Kale Duinen / Aekingerzand. Onze route gaat NIET tot aan de toren, maar al op de eerste kruising met “karren”spoor RA richting bosrand. Voor bosrand, ongemerkt de Vledder Aa over. Bij bosrand RD smal ruiterpad bos in. Aan eind klaphek door kort LA en direct RA breder zandpad in dezelfde richting (Let op: ruiterpad gaat ook rechtdoor maar buigt verderop van zandpad af). Het zandpad volgen, bij kruising RD, bij T-kruising LA klinkerweg. Bij eerste kruising RA (picknickbank, huifkarroute, gele route). Bij aftakking RD huifkarroute aanhouden, lichte glooiing op. Waar schelpen-fietspad afbuigt zandpad RD volgen. RD tot 10 m. ná kruising met volgend fietspad, RA moutainbikeroute volgen (niet naar picknickbank). Bij eerstvolgende kruising LA (paardestoel, gele route, fietspad). RD bos uitlopen tussen weilanden door richting bos in verte. Asfaltweg RD kruisen, verderop brug over de hier nog “oude” Tigrup. Direct na brug RA brede bosweg. Alsmaar pad RD volgen. Bij kruising min of meer “RD” laan “Torendreef” in (brede zandpad gaat rechtsaf). Zijpaden negeren. Na ca. 550 m. voegt blauwe paaltjesroute bij, pad RD volgen. Kruising daarna RA (ook blauwe paaltjes). Pad uitlopen, bij T-splitsing RA, terug bij start.

Praktische Informatie

Algemeen
Route is in totaal ca. 17 km. Begin- en eindpunt: natuurkampeerterrein SBB aan Bosweg bij De Oude Willem, tussen Diever en Wateren.
De houdbaarheid van deze dagwandeling is misschien niet zo groot. De werkzaamheden aan de nieuwe natuur zijn nog niet helemaal afgerond bij het schrijven (medio juni 2003).

Vervoer
Openbaar vervoer: Drents Friese Wold is benaderbaar op enkele plaatsen zoals Diever, Appelscha en verder weg Vledder. Diever is het beste uitgangspunt, via NS station Steenwijk, bus richting Vledder en Diever; of NS station Meppel buslijn 20. Vanaf Diever nog zo’n 3 km tot startpunt.
Auto: A 32 naar Leeuwarden, afslag Havelte, Rijksweg richting Assen langs Drentse Hoofdvaart. Afslag Diever. In Diever langs “informatiecentrum Drents-Friese Wold” Bosweg nemen. 3 km verderop ligt rechts SBB-natuurkampeerterrein.

Kaartmateriaal en informatie
SBB-kaart nr. 8, Drents Friese Wold, 1:25.000.
Informatiecentrum Diever, bezoekerscentrum Appelscha, informatiepunt bij Schaapskooi Doldersum.
www.staatsbosbeheer.nl, www.nationaalpark.nl, www.natuurmonumenten.nl