Op Lemen Voeten - wandelverhalen

Moderne Schieringers en Vetkopers
De Friese Middelzee geeft een Noordelijk Gevoel, een gestold stukje Wad. Megawoningbouw en snelwegen vormen het Zwaard van Damocles voor het gebied. Grutto’s, tureluurs en buitenlui voeren strijd voor het land.

Het kraakt en knerpt gedempt, de sneeuw onder mijn schoenen. De wind uit het noorden, in de rug. Rondom ligt de grote, witte vlakte breeduit. Wit de weiden, wit het ijs, wit de lucht, wit de horizon. Het zwart van een kraai wiekt over, ik hoor z’n vleugelslag niet. Nee, dit is geen poolstreek,
niet het land van Gerrit Jan Zwier, maar wel Het Noordelijk Gevoel. Voor hem begint dat op de Wadden, voor mij wat zuidelijker, bij de Friese Middelzee.

Tekst: Nicolette Hartong, Fotografie: Sjoerd Kooiman en Nicolette Hartong, uit: Op lemen voeten 2005-2

Massa’s meerkoeten, wilde eenden, smienten, kuifeenden en wat waterhoentjes hebben tijdelijk een verbond gesloten. Alleen onder de brug is nog een wak. De rust wordt verbroken door vier hazen, dollend achter elkaar aan. Ze steken in een rechte lijn de vlakte over, steeds even
stoppend, hoog opzittend, voorpootjes los voor de buik, oren draaiend alle kanten op. De natuur heeft al wat anders aan het hoofd dan kou, want ondanks de late sneeuw is de lente gearriveerd. Dat pak maagdelijk witte sneeuw dekt alles af. Je geloof het zo niet, maar hier woedt een veldslag. Gelukkig geen bloed, ook geen kruitdampen. Deze slag woedt op papier, met de mond, in zaaltjes en als het straks moet, misschien in de rechtszaal. Hier wordt slag geleverd van deze tijd, slag om het landschap, slag om het land, om de mensen van dat land, de dieren, de vogels, de slag om de oude Middelzee.

Macht
De Middelzee deelt Fryslân in tweeën. Het westelijk deel heet Westergo, het oostelijk Oostergo. -Go staat voor eiland, dus het westelijke en oostelijke eiland. Tot grofweg 1200 na Chr. klotste dat zeewater tegen de kwelderwallen en terpen van allerlei kustplaatsjes, zoals Berlikum, Beetgum, Marssum, Boksum, Jellum op Westergo, Goutum, Leeuwarden en Stiens op Oostergo.Verder was het rond de Middelzee vlak en uitgestrekt, kweldervlaktes en meren, zover het oog reikte. Op de wallen waren de dorpen. Sindsdien is er eigenlijk weinig veranderd op twee dingen na: de Middelzee werd met hulp van rijke
kloosters bedijkt. De Middelzee zelf slibde binnen honderden jaren dicht. Uit zichzelf met wat hulp van de mens, die dijkjes opwierp in de ondieper wordende zee. Een aantal kronkelende slenken, watergeulen en prielen bestaan nu nog tussen de weilanden, de eerdere kweldervlaktes, net als
op het Wad.
Met Minne Hoekstra, de archivaris van de dorpjes Wirdum en Swichum, ga ik te voet over de oostelijke Middelzeedijk. Na het pak sneeuw komen regen en wind. Gehuld in winterjas en muts, diep over de oren getrokken, trotseren we het weer en de lage wolken. Minne heeft er geen oog voor,
hij is in zijn element. Hij vertelt over elk gebouw dat we passeren en zijn bewoners.

Dit is slechts een klein gedeelte van het artikel uit Op lemen voeten 2005/2

Praktische informatie

Vervoer
Trein naar Leeuwarden, vanaf daar pak je via de zuidelijke uitvalsweg (de Schrans) al de oorspronkelijke Middelzeedijk
op. Vrij regelmatig busvervoer
naar alle genoemde dorpen (overdag) Trein Deinum (richting Harlingen).

Bezienswaardigheden
In en rondom de Middelzee is historisch en landschappelijk veel te zien en te beleven.
Denk alleen al aan de stinzen en states in het gebied (kasteeltjes à la de borgen in Groningen). 2005 is het Jaar
van het Kasteel, dus dat komt mooi uit.
In Bears is Uniastate nagebouwd) de moeite van een omweggetje waard, tevens
is hier het bezoekercentrum Stinzen en Staten gevestigd.

Accommodaties
Hotel Duhoux, Wirdum; Weidumerhout, bed en brochje & restaurant & camping
aan de Zwette, Weidum; De Swetteblom, biologische / Eceat-camping aan de Zwette, Jellum-Beers; Gjalt Terpstra,
bed en brochje, Boksum.

Literatuur
Hoe God verdween uit Jorwerd, Geert Mak, uitgeverij Atlas 1995
Op hoog niveau, wandelen op friese zeeen binnendijken, Bauke Boersma, Friese pers boekerij, 2000
Van Middelzee tot Bildt, Meindert Schroor, Uniepers, 2000
Tusken Piskehoarne en Lape, een boerderij- historische verkenning van Leeuwarden
tot Wytgaard, Historische Vereniging Aed Levwerd, 2003
Van de mond der oude Middelzee, deel II, K.J. van der Akker, Friesche Maatschappij
van Landbouw, 1940/1947 (antiquariaat)
Alleen voor Friesland heb ik nog een zwak, Slauerhoff en Friesland, Gerrit Jan Zwier, herdruk 1998

Internet
www.wirdumswichum.nl;
www.uniastatebears.nl; www.poptaslot.nl
www.dekemastata.nl
www.geocities.com/
milieuplatform/middelzee/
bimbom.htm
http://bedandbreakfast.bbnl.nl/
friesland.html