Op Lemen Voeten - wandelverhalen

Twentepad
Land van vergankelijkheid en doe-het-zelvers

Het Twentepad is nieuw en bestaat al meer dan tien jaar. Deze eigenaardige tegenstelling vraagt om een verklaring. De Stichting LAW adopteerde namelijk vorig jaar het geesteskind van de Lionsclub Tubbergen. Een heus Nationaal Streekpad is het resultaat: een speurtocht naar de geheimen van noordoost-Twente, het land van landgoederen en buitenplaatsen, van fijnmazige akkers en bovenal het land van bedrijvigheid, waar iedereen aan het werk lijkt te zijn in 's mensen nimmer aflatende strijd tegen de vergankelijkheid. Op Lemen Voeten ging kijken.

tekst: Wessel Zweers uit Op lemen voeten 1995/

Direct na het verlaten van station Almelo grijnst de symboliek ons al toe. Rechts zien we een filiaal van een landelijk bekende doe-het-zelf-keten. Als één plaats in Nederland prat kan gaan op een doe-het-zelf-mentaliteit, dan is het Almelo wel. Nog amper tien jaar geleden werd de gemeente geteisterd door enorme werkloosheid, mede veroorzaakt door de ingestorte textielindustrie. Almelo kreeg de status van artikel 12-gemeente en kwam onder financiële curatele van het rijk te staan. Inmiddels gaat het met de patiënt heel wat beter. Na een ingrijpende operatie heeft hij zichzelf een nieuw kloppend stadshart gegeven, dat zelfs met een stedebouwkundige prijs werd beloond.

Het centrum van Almelo blijkt een smaakvolle collage van industriële geschiedenis en moderne nieuwbouw. We passeren de Haven Noordzijde, waar de oude haven als een stille echo tussen de nieuwe complexen weerklinkt. Omgeven door het water staat een oude fabriekspijp met ernaast een oud portiershuisje. Een portier is er niet meer te vinden, wel obers die hun klanten bedienen. De industrie heeft het veld geruimd voor de horeca. De tijden zijn veranderd, ook in Twente.

Werk in uitvoering
In de strijd tegen de vergankelijkheid zijn gelukkig ook successen te melden. Net buiten het centrum ligt Huize Almelo, het domein van vele generaties graven en gravinnen. Een belangrijk thema voor de komende vier dagen wordt hiermee ingezet. De tegenstelling tussen adel en arbeiders zal in het Twentepad nog later terugkomen.

Huize Almelo ligt in het verlengde van de kilometerslange Gravenallee, die doorloopt tot aan het Kanaal Almelo-Nordhorn. Wij volgen het Twentepad echter tegen de klok in en slaan al direct rechtsaf richting Oldenzaal. Vervolgens is het flink doorstappen geblazen, want deze eerste etappe is gelijk 27 km lang. Het schemert al als Oldenzaal in zicht komt. 's Avonds lees ik in mijn notitieboekje een losse opsomming van de bezienswaardigheden onderweg. "Werk in uitvoering" luidt de eerste notitie. Verder was er: een kilometerslange vaart met grazige paden aan weerskanten. Er was: een versnipperd land met besloten Twentse kampen (kleine akkers), houtwallen en beekjes, die het landschap ragfijn doorsnijden. Er waren: twee bulldozers, waarvan de berijders beiden druk bezig waren met hun middagtukje. Er waren: overal huisjes die werden opgeknapt door nijvere hobbyisten, huisjes met quasi-romantische voordeuren en nep-Engelse brievenbussen, overduidelijk afkomstig uit de Almelose doe-het-zelf-zaak.
En ironie was er ook. In de buurt van Hertme stonden twee schuurtjes naast elkaar. De een met zijmuren, maar zonder dak; de ander daarentegen met een dak, maar zonder zijmuren. Zullen we fuseren, fluistert de ene schuur onhoorbaar tegen de andere.

Voeten in water
Als we Oldenzaal verlaten, gaan we direct de hoogte in. De voorlaatste ijstijd (150.000 jaar geleden) heeft hier zijn sporen achtergelaten in de vorm van een stuwwal, die zich uitstrekt tot aan Denekamp. De bossen en heuvels van dit fraaie stukje Twente werden al in 18e eeuw ontdekt door fabriceurs, kooplieden die de produktieketen beheersten van inkoop van vlas en katoen tot de verkoop van het eindprodukt. Vele buitenhuizen herinneren nog aan die tijd. De fabrikanten gebruikten hun buitenplaatsen niet alleen voor verpozing. Ze kochten stukken heide en landerijen op en vormden die om tot weilanden. Zo werden ze in hun vrije tijd ook nog agrarische ondernemers, wat hun financiële basis alleen maar versterkte. Na dit uiterst fotogenieke deel van het Twentepad verlaten we de stuwwal en volgen we rivier de Dinkel tot vlak bij Denekamp.

In Beuningen, vlak onder Denekamp, is het tijd voor een pauze. Het café van onze gading is echter vanmiddag gesloten, want het wordt opgeknapt door de eigenaar. We doen wat inkopen in een dorpswinkeltje en we strijken ergens langs de Dinkel neer. De zon schijnt, de herfstkleuren zijn prachtig en de broodjes vers. De entourage is onvergetelijk: pootjebaden in het koele water met een zak pepernoten in de hand. Denkend aan Sinterklaas voel ik de Dinkel oneindig traag langs mijn voeten glijden.

Niet alleen voor wandelvolk, maar ook voor het KNMI is het een bijzondere dag. Het is 21 graden en deze vrijdag zal later de warmste novemberdag van de eeuw blijken. En ook om een andere reden zal deze dag mij nog lang heugen. Wat ik namelijk nog niet weet, is dat de dag zal eindigen op het politiebureau. Maar daarover later meer.

Behalve de Dinkel, die in Twente het land binnenkomt en ook weer terug naar onze oosterburen stroomt, biedt de etappe tot aan Ootmarsum nog meer variaties op het thema 'water'. Zoals bijvoorbeeld de oude watermolen bij landgoed Singraven. Na een komen en gaan van verschillende eigenaren was dit landgoed begin 19e eeuw in bezit gekomen van de jonge Johannis Udink. Later werd hij burgemeester van Denekamp en kreeg hij plannen om een kanaal tussen Almelo en Nordhorn, vlak langs Denekamp, aan te leggen. Pas ver na zijn dood werden zijn plannen realiteit, maar al snel bleek het kanaal geen eeuwig leven gegund. Sinds 1961 varen er geen schepen meer - het is niet diep genoeg - en sindsdien is het in trek bij recreanten. Weinig kanalen in Nederland zijn zo interessant als het Almelo-Nordhorn-kanaal. Tijdens het graven, einde 19e eeuw, werden verschillende grondsoorten door elkaar gemixed, wat een uiterst gevarieerde vegetatie opleverde. Het meest treffend is echter misschien wel de serene rust langs het water, die zo dwingend aanwezig is dat elke nijverheid verwordt tot een zonde. Stilletjes sluipen we verder.

Wandelaar in arrest
In Ootmarsum is het gedaan met de rust. Het is kermis. Veel mensen. Veel licht. Veel decibellen. Niet iedereen is geamuseerd van het kermisvertier. Een wat oudere inwoonster is thuisgebleven. Laat op de avond ziet zij vanuit de leunstoel hoe een jongeman door de straten sluipt en door verschillende ramen naar binnen gluurt. Vast en zeker een inbreker. Twee agenten zijn snel ter plaatse en nemen de verdachte mee naar het bureau. "Naam?" "Zweers. Wessel Zweers." "Beroep?"
Mijn beroep? Vanwaar die interesse in mijn werk, vraag ik mij af. De arbeidersmentaliteit lijkt hier diep geworteld. Even moet ik terugdenken aan gisteren. In een bos vlakbij Oldenzaal haalde een hardloper in, stopte vlak voor een plas water midden op het pad, zette de handen in de zij en keerde zich uitgerekend naar mij. Hij vroeg niet: "neem me niet kwalijk, maar bent u soms de boswachter?", maar droogjes: "werk jij hier?". Weer die interesse in wat ik doe en niet in wie ik ben. Toen ik nee schudde, wees hij naar de plas, mompelde even kortaf: "wat'n zootje zeg" en maakte rechtsomkeert.

Terug naar het politiebureau. Na een kort verhoor ("zo zo, dus u loopt het Twentepad in de verkeerde richting") staat de verdachte weer op straat, zij het nog met de schrik in de benen. Even bijkomen op de kermis. Daar blijkt een betere methode voorhanden om de oude Ootmarsumse stadskern te bezichtigen zonder argwaan te wekken: vanuit het reuzenrad.

Grenzen
Ootmarsum ligt op de grens van twee landschappen. Wederom komen we op een stuwwal. De gevolgen zijn meteen zichtbaar. De precieze route is hier niet zo interessant, want alles even mooi: bosmeertjes, kronkelende paadjes, heuveltjes en akkertjes. Dit land biedt een enorme variëteit aan gezichtspunten en uitzichten. En ook aan kinderwagens, want het is weekend en het is bijna net zo warm als gisteren.

In nog een ander opzicht is dit een grensgebied. We zijn hier bijna in Duitsland en dat is te merken. Het Twentepad volgt een deel van het kommiezenpad langs de grens. Eén kommiezen-wachthut is nog te bezichtigen. Deze is overigens niet authentiek; de Lionsclub Tubbergen heeft hem nagebouwd. Vroeger moesten kommiezen in dergelijke schamele hutten de grens bewaken. Koude rillingen lopen over mijn rug, zeker nu de comfortabele buitenhuizen van de fabriceurs nog vers in gedachten zijn. Het noordelijkste punt van het Twentepad is bereikt. We buigen af richting Tubbergen en verlaten de stuwwal. Heide en heuvels gaan over in grootschalige akkercomplexen, veel groter dan de knusse kampen tussen Almelo en Oldenzaal.

De Molen van Bels, vlakbij Vasse, vormt een aangename onderbreking van de wandeling. In vroeger tijden een papiermolen en cichoreifabriek, tegenwoordig doet de molen dienst als restaurant en tentoonstellingsruimte. Nog meer mensen weten dat het hier goed toeven is. Tijdens het verorberen van onze pannekoeken zijn we getuige van een bruiloftsreceptie.

Na de prachtige etappes tussen Oldenzaal en Vasse kan het laatste stuk terug naar Almelo alleen maar tegenvallen. En inderdaad is er weinig nieuws onder de zon. Bovendien dringt het autoverkeer zich hier dominanter op aan de wandelaar. Uit dat oogpunt was het dus beter om het Twentepad met de klok mee te lopen, wat inderdaad de aanbevolen looprichting is.

Desondanks wacht ons een bijzondere finish: de lange Gravenallee, die we in tegenstelling tot de eerste dag nu wel van begin tot eind belopen. Hier doet de charme van een Streekpad, waarbij start- en eindpunt samenvallen, zich gelden. De laatste paar kilometers zijn gelijk aan de eerste en dat geeft wel iets vertrouwds. Daar is de doe-het-zelf-zaak weer. De vergankelijkheid heeft het pleit nog niet gewonnen.