Op Lemen Voeten - wandelverhalen

Wandel met kinderen in de nieuwe natuur

Mensen houden van de natuur, en mensen houden van zichzelf. Waarom deze twee gegevenheden niet met elkaar combineren. Zo ontstonden 'verwenarrangementen', mooie locaties, hotels met prima bedden en een uitstekende keuken. En dit alles in de buurt van nieuwe en oude natuur, waar het WNF (samen met SNP) één van haar experimentele wandelingen heeft uitgezet. Voor Op Lemen Voeten kwam daar dan nog het nieuwe speerpunt 'wandelen met kinderen' bij. Zou het lukken de bejaarde buggy door het rulle zand of de zuigende modder te slepen?

Tekst: Jan Erik Burger, uit Op lemen voeten 2002/2

Op zaterdagmiddag meldde het proefpanel zich bij Hotel Het Veerhuis in Broekhuizen. Dat heeft zich van een eenvoudig dorpscafé weten te transformeren tot een plek waar wij best gezien willen worden. En op zondag blijven ook de autochtonen gewoon hun kaartje leggen. Zodat de banden met de lokale gemeenschap niet radicaal zijn doorgesneden. Bewust beleid, vertelt uitbaatster Berdien Joosten. En zo is het goed. Het is één van de warmste dagen van het jaar, maar onze kamer heeft uitzicht over de rivier, goed voor een verkoelend windje. Een fraaie wieg staat klaar, Over het diner op het terras niets dan goeds. Geen uitbundige porties, geen nouvelle cuisine. Heerlijk toetje, goede Kaapse wijn.

Zandige landtong
Het oog is op Broekhuizen gevallen. Hier moet de Maas zich weer natuurlijk gaan gedragen. In de afgelopen eeuw is de rivier steeds verder teruggedrongen tot een smal bed. De laatste jaren bleek dat niet alleen een minder mooi beeld op te leveren, maar schoot ook de veiligheid tekort. Dat werd heel duidelijk tijdens de twee bijna-catastrofes in het midden van de jaren negentig. Vlak ten zuiden van Broekhuizen ligt de Broekhuizerweerd. Weerd betekent uiterwaard. Op de topografische kaart loopt het land nog tot aan de rivier. In recente jaren werd hier klei afgegraven nodig voor de aanleg van kades rondom de dorpen. Min of meer bij toeval ontstond een natuurgebied. Na de winning bleef het land braak liggen. Binnen korte tijd vestigde zich opnieuw een oorspronkelijke vegetatie. Zaden arriveerden met de wind of met het hoogwater. Meer dan tweehonderd soorten in totaal. De wandelaar loopt hier (bij normale waterstand) over een smalle zandige landtong tussen de Maas en de plassen. Volgens de bijgeleverde A4-tjes had ik een goede kans om diverse eendensoorten (ja), rietgors, karekiet, blauwborst en ijsvogeltje (nee) te zien. Aan de overkant van de rivier ligt het oude plaatsje Arcen, waarvan de huizen de rivier soms dicht naderen. Zo mocht de wandeling nog wel kilometers verder gaan. Helaas zijn prikkeldraad en maïsvelden er ook nog. Dat betekent teruglopen naar de Marsweg, een verkeersluwe asfaltweg die ons naar rozenkwekersdorp Lottum brengt. Overigens zag het testteam zich genoodzaakt zich in tweeën op te splitsen: tussen de nieuwe natuur en de kinderwagen botert het niet.

Geraffineerd sleuren
Niet ver van het dorp Lottum begint de oude natuur van Staatsbosbeheer: bossen, heideveldjes en een lang geleden verlaten meander van de Maas. In dit moerasgebied liggen twee smalle vijvers, de bronnen van de Broekhuizermolenbeek. De beek volgt de loop van een oude meander. Een klein stuk volgen we het LAW-tracé, maar een te smal toegangshek verhindert onze passage. Na het oversteken van de Horsterweg lukt het ons de beek weer te vinden. Het broekbos biedt dichte vegetatie, plasjes en modder, maar Staatsbosbeheer is de jonge ouders welgezind. De oude kinderwagen verloochent zijn Duitse karakter niet: robuust als een Leopard en prima geveerd. Bruggetjes van rolstammen bieden uitzicht op mangrovebossen. Op deze warme dag is het hier koel en vochtig. Ondanks het gesleur door de zuigende modder voel ik mij nog fit genoeg om de rulle-zandproef te doen. Het team wijkt van de route af om een paar zandige kopjes, oude rivierduinen, te bedwingen. Ook hier geeft de pseudo-buggy geen krimp, ook niet als het voortduwen plaats moet maken voor een geraffineerde, maar uitputtende sleeptechniek. Als we terugzijn in Broekhuizen geeft de thermometer 32 graden aan. Het derde lid van het team wordt inmiddels op de arm gedragen.

Simpele bomenwal
In overleg met de stichting Meander die de routes uitzet, koos ik voor een laatste wandeling langs het Geldernsch Nierskanaal. Routebeschrijving en kaart maken duidelijk dat een deel van deze route zich niet leent voor de buggytest. Het onweer heeft de lucht geklaard. Een fris windje blaast de pont wat uit de koers. Op de hoge oostoever nemen we een pad dat verderop overgaat in een dijkje. Het achtergelegen land ligt weer een stuk lager. Een oude nevengeul? Nadat ik de overige twee leden van het testteam op de bus heb gezet, loop ik de enige troosteloze kilometer langs de kant van de weg. 'Kanaalmond' op een negentiende eeuws huis staan. Dat moet de monding van het 'Geldernsch Nierskanaal' zijn. Maas en rijksweg raken elkaar bijna. Toch hebben WNF en het Limburgs Landschap kans gezien om hier door het smalle natuurgebied 'De Stalberg' een wandelroute te maken. Snel onttrekt een bomenwal de auto's aan het gezicht. De wandeling is op slag aangenamer. Een verschil van dag en nacht door een simpele verandering van ondergrond en uitzicht. Een compliment voor de natuurbeschermers die waarderen dat ook mensen 'dekking' nodig hebben. Niet de pavlov-reactie: mensen hebben al ruimte genoeg, hier heerst de blauwbilgorgel. Waar de strook tussen autoweg en rivier breder wordt, buigt het pad weg van de rivier de met eikenhakhout begroeide rivierduinen in. Op en neer, hoog-laag, het pad blijft spannend.

Fossa Eugenia
Aan de overkant van de rijksweg begint De Hamert, nationaal park. Een licht golvend heidelandschap, dat herinneringen oproept aan de Veluwe. In de diepte liggen mooie vennen. Onder een rijtje vliegdennen staat een bijenschans. Rondom zindert de warmte alweer. Het mooiste is voor het laatst. De heide is overgegaan in bos. Even een weggetje oversteken en in de diepte meandert een snelstromende beek. De hoge, steile oevers zijn niet vastgelegd. Bomen mogen gewoon naar beneden storten en naar vermogen verder groeien of afsterven. Deze prachtige beek is nieuwe natuur uit de zestiende en zeventiende eeuw. Eerst Fossa Eugenia, de al door de Romeinen gedroomde verbinding tussen Maas en Rijn. De Spanjaarden hebben het daadwerkelijk geprobeerd. Het lukte niet om het hoogteverschil tussen het rivierpeil en het hoogste terras te overbruggen. Het project werd opgegeven, de natuur hernam zijn loop. Later werd de Fossa Eugenia gebruikt voor de aanleg van het Geldernsch Nierskanaal, een kanaal om het riviertje de Niers bij hoogwater te ontlasten. Ook dat is geweest. Wat rest is de mooiste nieuwe natuur van Nederland, alweer twee eeuwen oud.