Op Lemen Voeten - wandelverhalen

Duinmeer

Tekst: Jan van der Straaten, uit Op lemen voeten 2003/2

Een plas water verwacht je eerder in een moerassige omgeving dan in het droge duin. Hoe ontstaat nu zo'n meer? De belangrijkste oorzaak is het neerslagoverschot. Er valt in Nederland meer water dan er verdampt. Dat moet ergens heen. Een deel van het regenwater in de duinen zakt weg in de bodem en komt in de lagere polders in de buurt als kwelwater naar boven. Via kleine beekjes, de zogenaamde duinrellen, stroomt ook water weg. Een deel van het water kan echter niet weg. Dit is het geval als er een ondoorlatende laag ligt. Maar soms liggen duinvalleien zo laag, dat het grondwater daar naar buiten komt. Op deze manieren kan er een duinmeertje ontstaan.

De meeste duinen in Nederland zijn reeds vele tientallen jaren als waterwingebied in gebruik. Dat heeft het niveau van het grondwater daar flink verlaagd. Bovendien worden de polders landinwaarts ten behoeve van de agrarisch productie steeds dieper ontwaterd. Hierdoor wordt het overtollige grondwater van de duinen als het ware weggezogen naar diep gelegen polders, waar het dan weer via een gemaal naar de Noordzee wordt gebracht. Duinmeren hebben van deze ontwikkeling te lijden gehad. Vroeger kwamen er dan ook veel meer duinmeren voor dan nu. Gelukkig wordt in steeds meer duingebieden de winning van water gestaakt, waardoor vernatting kan optreden.

Het Quackjeswater en het Breede Water zijn belangrijke duinmeren en liggen in de duinen van Voorne. Hier broeden lepelaars en aalscholvers. Zij vissen niet in de duinmeren, want die zijn voedselarm en hebben nauwelijks vis. Ze zoeken hun voedsel vooral buiten de duinen. Verder naar het noorden in het Zwanenwater in Noord-Holland liggen twee flinke duinmeren. Ook hier broeden lepelaars. De duinen zijn hier niet zo breed, waardoor het water gemakkelijk kan wegzijgen naar de dichtbij gelegen polders. Natuurmonumenten gaat dit tegen door aan de rand van het reservaat ondoordringbare schermen in de grond aan te brengen. Bovendien koopt men landbouwgronden langs de duinen aan om daar het waterpeil te verhogen. Ook op Texel ligt een duinmeer: De Muy. En ook hier broeden lepelaars.
Sommige duinmeren zien er heel natuurlijk uit, maar zijn in feite gegraven plassen zoals de Tenellaplas op Voorne, het Vogelmeer in de Kennemer Duinen en de Westerplas op Schiermonnikoog.