Op Lemen Voeten - wandelmarkt

NIEUWS - De stand van Nederland Wandelland 2005

In Nederland wordt meer gewandeld dan ooit. Wandelen is bijna een hype. En niet ten onrechte. Het is leuk om te doen en het is goed voor lijf en leden (onze gezondheid). Het is een prima manier om Nederland te leren kennen, voor Nederlanders, voor immigranten en voor toeristen. Alle reden voor een terugtredende overheid om er hard aan te trekken. In de strijd tegen de vervetting is wandelen zo ongeveer het goedkoopste middel.

Toen de landbouw nog voor alles ging, werden tienduizenden kilometers prachtige wandelwegen en paden weg gebulldozerd. Door de onstuitbare aanleg van wegen verdwijnen er nog steeds paden of leuke doorsteekjes. In de directe woonomgeving is steeds minder wandel- en speelruimte. Als je in de stad woont en weg wil met je kinderen, dan moet je de auto, de fiets of de trein pakken.

In Nederland Wandelland spelen een aantal initiatieven.
Op Lemen Voeten, uitgever van het tijdschrift en organisator van de Wandelmarkt, startte het project ‘Ruimte voor de Wandelaar’. Het Wandelplatform begon een rechtszaak tegen het wegschoffelen van cultuurhistorische paden. Nemo voert een campagne voor vrij wandelen. Ook Staatsbosbeheer wil veel meer toegankelijkheid op particuliere terreinen. Tenslotte bestaat het Wandelplatform 25 jaar.

Nederland is een prachtig land
Jammer dat generaties bestuurders zo’n sterke neiging hadden en hebben om het te verdelen in vakken. Hier een vak wonen, daar een vak werken en elders een vak natuur. Het gevolg is dat overal monoculturen ontstaan die nauwelijks een relatie met elkaar hebben. Om van de ene monocultuur naar de andere te komen, gebruiken we de auto. Door de week van de woning naar het werk en in het weekend van de woning naar de natuur. In de praktijk betekent dat in toenemende mate in de file staan. Kan dat ook anders? De vraag stellen is hem beantwoorden. Natuurlijk kan het anders.

In de meeste gevallen worden woongebieden ‘opgeleukt’ met wat versnipperd groen zonder interne samenhang en zonder relatie met het omringende landschap. Wandelaars weten echter dat afstanden geen probleem zijn, mits verbindingen goed functioneren en interessant zijn vormgegeven. Enorme kansen liggen voor het oprapen. Trefwoorden daarbij zijn integrale planning en samenwerkende overheden.

Ruimte voor de Wandelaar. De ommetjesmaker en zijn habitat*
Graag laten we een vooraanstaande projectontwikkelaar aan het woord: .
“Beschouw woongebieden niet meer als een zelfstandige vlek, maar maak het onderdeel van een netwerk. Haal het omringende landschap het woongebied binnen. Zorg voor voetgangers- en fietsverbindingen die interessant zijn en (sociaal) veilig. Maak ook dergelijke aansluitingen naar het centrum van de gemeente. De voordelen zijn groot: niet elk weekend in de file naar de buitengebieden. De vakantie begint bij de voordeur. De kwaliteit van de woongebieden neemt enorm toe en daarmee ook het welbevinden. De duurzaamheid van de gebouwde omgeving groeit. De waardeontwikkeling komt daarmee op een hoger plan en dat is goed nieuws voor de meer financieel ingestelden.”

(ir. C.E.C. de Reus
directeur Johan Matser Projectontwikkeling bv)

Ons advies aan Dekker, Zalm en Balkenende: Nu hoort u het eens van iemand anders. Laat nogmaals het woord ‘waardeontwikkeling’ langzaam over de tong glijden.

Zandwegen verdienen bescherming
Rechtszaak tegen Gemeente Borculo.
Op verschillende plaatsen in Nederland wordt met veel geld weer hersteld wat verdwenen is, maar elders gaat men gewoon door met het uit-de-openbaarheid-nemen en wegschoffelen van zulke paden en wegen. Een van de gemeenten waar dat speelt is Borculo, in de Gelderse Achterhoek. Ondertussen heeft de pers er wel lucht van gekregen. TV Gelderland besteedde uitgebreid aandacht aan de zaak. Ook in NRC Handelsblad en Binnenlands Bestuur verschenen artikelen. De teneur was duidelijk: openbare zandwegen dienen behouden te blijven.

De Achterhoekse gemeente Borculo heeft geprobeerd een aantal onverharde wegen uit de openbaarheid te halen. Het Wandelplatform heeft daar namens Wandelend Nederland juridisch bezwaar tegen aangetekend. Cultuurhistorische onverharde wegen aan de openbaarheid onttrekken druist in tegen het rijks- en provinciaal beleid. Het is slecht voor de wandelmogelijkheden en staat ook haaks op een trend in de Achterhoek. In Zieuwent, Vorden en andere plaatsen worden juist paden hersteld.

De (on)toegankelijkheid van Nederland wandelland
De actiewandelingen van de Amsterdamse wandelaarsvereniging Nemo voor een Wandelwet naar Engels voorbeeld riepen in 2004 uiteenlopende reacties op, gestimuleerd door reportages en artikelen in 2Vandaag, AT5, Rijn & Gouwe, NRC en Vroege Vogels. Het Wandelplatform en de Federatie van Particuliere Landgoedeigenaren distantieerden zich van de acties met een uitgebreid persbericht. Maar niet iedereen reageerde afwijzend. Er is zeker ruimte voor Actiewandelingen. Zorgvuldiger voorbereiding en meer oog voor kwestbare lokale verhoudingen is daarbij een vereiste. Het voorbeeld van Engeland scoort altijd, maar in natuurgebieden is de toegankelijkheid in Nederland veel beter geregeld dan in Engeland. Dat geldt helaas niet voor de toegang door particuliere terreinen (lees akkers en weilanden). Landbouworganisaties willen graag bij voorbaat geld zien, als ze al iets willen. Daarbij vergeten ze dat er al heel veel belastinggeld naar de boeren gaat. Ook zijn er tal van regelingen waar ‘toegankelijkheid’ in meegekoppeld kan worden, zoals het in het jargon heet.

Op de conferentie Ruimte voor de Wandelaar (Baarn 3 november 2004)** formuleerde Eric Wanders, adjunctdirecteur van Staatsbosbeheer, dit treffend.

Toegang voor iedereen
Voorop staat toegankelijkheid voor iedereen. We moeten naar het morele recht op toegang naar het Zweedse model van het allemansrecht of het Engelse “recht om te zwerven”. Zeker waar het gaat om publieke gronden. Natuurbeherende organisaties hebben in dit opzicht veel bereikt. De toegankelijkheid van de gronden van andere overheden blijft daarbij ver achter. Juist zij hebben de sleutel in handen om recreatie vanaf de voordeur mogelijk te maken. Verder neemt de toegankelijkheid van private eigendom helaas nog steeds af. Terwijl de behoefte aan toegankelijkheid op private landerijen er niet minder om is. De vraag is welke weg naar toegankelijkheid het meest kansrijk is. Staatsbosbeheer staat op het standpunt dat ‘verleiden’, onder andere met een aantrekkelijk prijsmechanisme, beter is dan ‘strijden voor toegang’.

Wandelen vanaf de voordeur
In de praktijk komt het te vaak voor dat wandelaars vastlopen. Waar de verwachte route abrupt wordt onderbroken. Vanaf zo’n plek moet men zelf zijn weg maar vinden, soms verbodsborden negerend, of terug gaan. De consequentie is dat zo’n route mentaal van het lijstje met mogelijkheden wordt geschrapt. De uitdaging van terreinbeheerders is om actief op te zoek gaan naar de ontbrekende schakels in het netwerk.

Wat willen we uiteindelijk bereiken? Dat de ommetjesmaker vanaf zijn huis een fijne wandelomgeving heeft. Een mix van groene routes, waardevolle open landschappen en mooie natuur- en bosgebieden moet beschikbaar, bereikbaar en bruikbaar zijn vanuit de voordeur. Gemeenten, provincies en waterschappen hebben goud in handen. Met hun eigendom liggen ze met een fijnmazig net door het buitengebied.

Bij de particuliere eigenaren hangt de toename van de toegankelijkheid af van zaken zoals de verbreding van de landbouw, en de bereidheid van de maatschappij om te betalen voor toegankelijkheid. Ook dienen de juridische mogelijkheden.optimaal benut te worden. Overigens moet niet worden vergeten dat er nu al veel publiek geld naar private eigenaren gaat zonder dat daar toegankelijkheid als eis wordt meegegeven (bijv. de braaklegregeling). Meekoppelen van openstelling aan diensten die toch al worden betaald is een eerste stap.

De richting is duidelijk; het landelijk gebied kan en moet verder open voor wandelaars, slim en met respect voor waarden van het gebied. Zodra we dit als uitgangspunt nemen, zal dwingende wetgeving minder snel nodig zijn.

Meer info: janerik.burger@planet.nl

In 2005 bestaat het Wandelplatform-LAW* 25 jaar. In dit kader wordt in september een Europese Wandelconferentie gehouden, waarop de jaarvergadering van de EWV, de Europese koepel van wandelorganisaties plaats zal vinden. Deze Europäische Wandervereinigung (EWV), European Ramblers' Association (ERA), Fédération Européenne de la Randonnée Pédestre (FERP) telt 55 organisaties in 27 landen en vertegenwoordigt daarmee miljoenen wandelaars in heel Europa. De EWV bestaat sinds 1969.

*) Stichting Wandelplatform-LAW is de koepelorganisatie van wandelend Nederland. Binnen de stichting werken samen: Nivon, ANWB, NWB, KNBLO-Wandelsportorganisatie Nederland, NTKC, Stayokay, Scouting, Op Lemen Voeten, TeVoet, Vrienden van de Voetveren, 3VO en NKBV .