Florence aan de Elbe

Is Rotterdam een stad zonder hart, dan is Dresden een hart zonder stad. Natuurlijk doen deze oneliners deze steden onrecht. Beide steden waren het slachtoffer van terreurbombardementen. In Rotterdam vielen achthonderd doden, in Dresden meer dan dertigduizend. Van het beroemde barokke centrum was vrijwel niets meer over. Tegenwoordig vormen Dresden en het Elbedal met zijn beroemde wijnhellingen een geliefd reisdoel.

Tekst en foto's: Jan Erik Burger

Dresden is weer het voorbeeld van een barokstad, en wordt liefkozend het Florence aan de Elbe genoemd. Stad en omgeving bieden veel wandelplezier, ook voor kinderen. Na de oorlog wilde de nieuwe DDR van Dresden een socialistische metropool maken. Dat hield in dat bijna alle ruïnes in het stadscentrum opgeruimd moesten worden. Maar monumentenzorgers lagen op hun eigen bescheiden wijze dwars. In de eerste maanden na de oorlog wisten ze een aantal restanten min of meer te conserveren. Sommige monumenten werden herbouwd, zoals de Zwinger, een van de mooiste barokke gebouwen van Dresden, en de Semperoper, de voormalige hofopera van Saksen. In het paleizencomplex van de Zwinger vindt u vijf verschillende musea. De ruïnes van de barokke Frauenkirche bleven staan als monument, als Mahnmal. Andere waardevolle gebouwen werden onder protest gesloopt, zoals in 1962 de Sophienkirche.

Oude Neustadt

Na de Wende van 1989 werd voor een andere lijn gekozen: de stad zou haar vooroorlogse uiterlijk terugkrijgen. Zo heeft Dresden veel van zijn barokke uitstraling teruggekregen..Met particuliere gelden uit de hele wereld is de Frauenkirche herbouwd. Andere delen van het centrum werden in een historiserende trant heringericht. De ruimte rondom het herbouwde centrum kent nog heel wat witte plekken. Als je achter de DDR-chique van de winkelstraat Prager Strasse kijkt, zie je grasvelden met in de verte de vaak versmade 'Plattenbau' (DDR-flats).
Het mooiste zicht op de barokke schoonheid van Dresden biedt Dresden-Neustadt aan de andere kant van de Elbe. Neem de naam Neustadt niet letterlijk, de stad is tenminste even oud als Dresden. Het is ook zwaar verwoest, maar net wat minder erg dan de Altstadt. De aanstichter van al die barok aan de overzijde, keurvorst August der Starke (vader van tussen de negen en ruim driehonderd nazaten, niet allemaal wettig), liet met deze Hauptstrasse een prachtige promenade met platanen aanleggen. Plattenbau staat hier tegenover keurig gerestaureerde historische huizen, die het bombardement overleefd hebben.

Over de Elbhang

Met tram 11 reis ik van het centrum naar Bühlau, waar ik overstap op bus 60 met eindbestemming Fernsehturm. De tv-toren, hoog boven het Elbedal, lijkt als twee druppels water op die midden op de Berlijnse Alexanderplatz. In de DDR-jaren was dit een geliefd uitstapje: het draaiende restaurant bood een schitterend uitzicht. Nu is het hier doodstil, het restaurant is gesloten. De lange en steile afdaling over de hellingen van de Elbhang brengt me in het aantrekkelijke dorp Wachwitz aan de oever van de rivier. Twee kilometer verderop ligt de beroemde brug Blaues Wunder, die sinds 1891 de Elbe tussen Blasewitz en Loschwitz in één machtige boog overspant. Boven de nog kale wijnhellingen van de Elbhang zie ik de drie imponerende negentiende-eeuwse Elbschlösser liggen, kasteel-villa's van geslaagde industriëlen uit de Gründerzeit. Loschwitz, de duurste villawijk van Dresden, ligt aan de voet van de helling waarop boven Weisser Hirsch ligt. In 1895 werd er een kabeltram aangelegd en een unieke Schwebebahn, een zweeftram. Met de Schwebebahn ga ik omhoog en geniet van het uitzicht op het nevelige Elbedal.
Ook Weisser Hirsch is een villadorp, dat ooit ontstond rond de gelijknamige uitspanning. Tegenwoordig staat hier Beans und Beluga, een modern sterrenrestaurant. Smaak gaat er voor alles, maar ik heb enige twijfel of de juiste prijs-kwaliteitsbalans al gevonden is. Achter Weisser Hirsch ligt de uitgestrekte Dresdner Heide, een heuvelachtig bosgebied met diepe beekdalen. In het midden ligt de historische uitspanning Haidemühle in het romantische dal van de Priessnitz. Ooit molen, later restaurant en in de DDR-jaren kindervakantieverblijf.

Bestrijding van de nuchterheid

De wijnhellingen langs de Elbe rond Dresden vormen het noordelijkste wijnbouwgebied van Duitsland. Van Pirna in het oosten naar Diesbar in het westen loopt de slordig gemarkeerde Sächsischer Weinwanderweg. De overstap naar een vrije markteconomie heeft een ongekend streven naar kwaliteit ontketend. Twaalf wijndomeinen vonden al de aansluiting bij de Duitse wijntop. Alleen Schloss Wackerbarth bleef in staatshanden. Boven de stad Radebeul voert het wijnwandelpad de wandelaar langs het Spitzhaus (schitterend panorama met de barokke torens van Dresden in de verte) over de wijnberg Goldene Wagen naar Schloss Wackerbarth. Op aandringen van keurvorst August der Starke kocht graaf Von Wackerbarth een wijndomein aan. Vol ironie werd Schloss Wackerbarth verheven tot zetel van de 'Gesellschaft zur Bekämpfung der Nüchernheit'. Hier kon 'ons kent ons' bij een goed glas wijn politiek bedrijven.

Villa Shatterhand

Onderweg wachten het wijnmuseum Hoflössnitz en kleine schenkerijen. Niet te missen in Radebeul is het Karl May museum, natuurlijk aan de Karl-May-Strasse. Meer dan tweehonderd miljoen exemplaren van May's boeken over het Wilde Westen en over de Oriënt gingen al over de toonbank. Op zoek naar de legendarische zilverbuksen en berendoders van prairiehelden Winnetou en Old Shatterhand bezoek ik zijn 'Villa Shatterhand'. Nog in de late DDR-jaren zag de tentoonstelling 'Karl May - Leben und Werk' het licht. De autoriteiten hadden zo hun bedenkingen, maar wellicht gaf de liefde van Karl May voor de Noord-Amerikaanse Indianen, erkende slachtoffers van de USA immers, de doorslag. De originele werkkamer van de schrijver inclusief opgezette leeuw, berenhuiden, wapens en andere curiosa laat weinig ruimte voor twijfel dat hier een ervaren wereldreiziger achter zijn bureau zat. Weinigen wisten dat hij zijn kennis in de gevangenisbibliotheek had opgedaan.